Bilgi Merkezi
Dava sürecinde karşılaşacağınız terimlerin sade açıklamaları.
Tutuklama yerine uygulanabilen; yurt dışına çıkış yasağı, imza yükümlülüğü, konutu terk etmeme ve elektronik kelepçe gibi yükümlülükler içeren koruma tedbiridir.
Kesinleşmiş ceza mahkûmiyetlerinin tutulduğu resmî kayıttır (halk arasında "sabıka kaydı"). Belirli koşullar gerçekleştiğinde kayıtlar adli sicilden silinerek arşiv kaydına alınır; arşiv kaydının silinmesi de mümkündür.
Yargılama giderlerini karşılayamayacak durumdaki kişilerin, harç ve masraflardan geçici olarak muaf tutulmasını ve gerektiğinde kendilerine ücretsiz avukat görevlendirilmesini sağlayan kurumdur. Baroların adli yardım bürolarına başvurulur.
Kanunda ağırlaştırılmış müebbet, müebbet ve on yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlara (kasten öldürme, nitelikli dolandırıcılık, uyuşturucu ticareti vb.) bakmakla görevli ceza mahkemesidir; bir başkan ve iki üyeden oluşur.
En az bir yıl sürmüş evlilikte, eşlerin boşanmanın tüm sonuçlarında (nafaka, velayet, mal paylaşımı, tazminat) anlaşarak hazırladıkları protokolle tek celsede boşanmalarıdır.
Tarafların, aralarındaki özel hukuk uyuşmazlığını mahkemeye gitmeden, tarafsız bir arabulucu eşliğinde müzakere ederek çözmesidir. İşçilik alacakları ve ticari davalar gibi bazı uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur.
Sulh hukuk mahkemesinin görevine girmeyen tüm dava ve işlere bakan genel görevli hukuk mahkemesidir. Tazminat, alacak, tapu iptali ve tescil gibi davalar kural olarak burada görülür.
Adli para cezası ve/veya üst sınırı iki yıla kadar hapis gerektiren bazı suçlarda, duruşma açılmaksızın dosya üzerinden karar verilebilen usuldür; sonunda verilen mahkûmiyetlerde ceza dörtte bir oranında indirilir.
Ceza davasında; yüklenen suçun sanık tarafından işlenmediğinin sabit olması, suçun sanık tarafından işlendiğinin ispatlanamaması veya fiilin suç oluşturmaması hallerinde verilen aklanma hükmüdür.
Çözümü hukuk dışında özel veya teknik bilgi gerektiren konularda mahkemece görüşüne başvurulan uzmandır. Bilirkişi raporuna karşı taraflar itiraz edebilir; rapor hâkimi bağlamaz ancak uygulamada büyük önem taşır.
Borçlunun, belirli bir tutarı belirli bir vadede alacaklıya kayıtsız şartsız ödeme taahhüdünü içeren kambiyo senedidir (emre muharrer senet). Kambiyo senetlerine özgü hızlı icra takibine konu edilebilir.
Borcunu kendiliğinden yerine getirmeyen borçlunun, devlet gücü (icra daireleri) aracılığıyla borcunu yerine getirmeye zorlanmasıdır; haciz ve satış bu sürecin parçalarıdır.
İki yıl veya daha az süreli hapis cezasının, koşulların varlığı hâlinde cezaevinde infaz edilmeyip denetim süresi içinde infaz edilmiş sayılmasıdır. HAGB'den farklı olarak ortada açıklanmış ve kesinleşebilen bir mahkûmiyet vardır.
Davacı, mahkemeden hukuki koruma talep eden; davalı ise hakkında bu talep ileri sürülen taraftır. Ceza yargılamasındaki karşılıkları katılan (müdahil) ve sanıktır.
İleride açılacak veya görülmekte olan bir davada, kaybolma ya da ileri sürülmesinin güçleşmesi ihtimali bulunan delillerin önceden mahkeme kanalıyla saptanmasıdır (ör. su basan evdeki hasarın tespiti).
Aynı taraflar arasında, aynı konuda ve aynı sebebe dayanan bir davanın hâlihazırda görülmekte olmasıdır. Aynı dava ikinci kez açılırsa derdestlik nedeniyle usulden reddedilir.
Ceza davasında delillerin toplanması tamamlandıktan sonra Cumhuriyet savcısının, sanığın cezalandırılması veya beraati yönündeki nihai görüşünü mahkemeye sunmasıdır. Savunma bu mütalaaya karşı beyanda bulunur.
Failin, suç tamamlandıktan sonra verdiği zararı gidermesi, malı iade etmesi veya suçun aydınlatılmasına katkı sunması hâlinde cezasında indirim yapılmasını ya da ceza verilmemesini sağlayan kurumdur; hangi suçlarda uygulanacağı kanunda sayılıdır.
Görülmekte olan bir davada hukuki yararı bulunan üçüncü kişinin, taraflardan birinin yanında davaya katılmasıdır. Müdahil, yanında katıldığı tarafın işlemleriyle çelişmeyen usul işlemleri yapabilir.
Davacının, talep sonucundan kısmen veya tamamen vazgeçmesidir. Feragat kesin hüküm gibi sonuç doğurur; aynı talep yeniden dava edilemez.
Ölüm tehlikesi içinde kaybolan veya kendisinden uzun süre haber alınamayan kişinin, mahkeme kararıyla ölmüş sayılmasıdır. Gaiplik kararı mirasın açılması ve evliliğin feshi gibi sonuçlar doğurur.
Mahkemenin hüküm fıkrasıyla birlikte, kararın dayandığı hukuki ve maddi sebepleri açıkladığı karardır. Kanun yoluna başvuru süresi kural olarak gerekçeli kararın tebliğiyle işlemeye başlar.
Davanın, konusu itibarıyla o mahkemenin görev alanına girmediğinin anlaşılması hâlinde verilen karardır; dosya görevli mahkemeye gönderilir. (Yer bakımından yanlışlıkta ise "yetkisizlik" kararı verilir.)
Kesinleşmiş icra takibinde, borca yetecek miktardaki borçlu malvarlığına icra dairesince hukuken el konulmasıdır. Maaş haczi, banka haczi, taşınmaz ve araç haczi uygulamada en sık görülen türleridir.
Yargı hizmetinden yararlanmanın karşılığı olarak devlete ödenen paradır. Başvurma harcı, peşin harç, karar ve ilam harcı başlıca türleridir; davayı kazanan tarafın yaptığı harç giderleri kural olarak karşı tarafa yükletilir.
İki yıl veya daha az hapis cezalarında; sanığın belirli koşulları taşıması hâlinde hükmün açıklanmasının 5 yıllık denetim süresince ertelenmesidir. Denetim süresi kasıtlı yeni suç işlenmeden geçirilirse dava düşer ve mahkûmiyet sonuç doğurmaz.
Alacaklının, alacağını kısmen veya tamamen aldığını ve borçluyu borçtan kurtardığını gösteren belgedir. İş hukukunda işçinin ibranamesinin geçerliliği sıkı şartlara bağlanmıştır.
Yüksek mahkemelerin (özellikle Yargıtay ve Danıştay) kararlarıyla oluşan yerleşik hukuk uygulamasıdır. İçtihadı birleştirme kararları benzer uyuşmazlıklarda bağlayıcıdır.
Cumhuriyet savcısının, soruşturma sonunda suç işlendiği yönünde yeterli şüpheye ulaşması hâlinde düzenlediği ve kamu davasını açan belgedir. Mahkemece kabulüyle kovuşturma evresi başlar.
Belirsiz süreli iş sözleşmesini, kıdeme göre 2-8 hafta arasında değişen bildirim sürelerine uymadan fesheden tarafın karşı tarafa ödediği tazminattır.
Bir hakkın kullanılması, borcun ödenmesi veya bir davranıştan kaçınılması için karşı tarafa noter aracılığıyla gönderilen resmî uyarı yazısıdır; temerrüt ve fesih gibi sonuçların ispatında önemli delildir.
Para alacaklarında, alacaklının alacağını güvence altına almak için borçlunun mallarına dava veya takip öncesinde/esnasında geçici olarak el konulmasıdır.
Dava sonuçlanıncaya kadar hakkın elde edilmesinin tehlikeye düşmemesi için mahkemece verilen geçici hukuki korumadır; örneğin taşınmazın devrinin önlenmesi.
Dava açılmadan önce verilen ihtiyati tedbirin geçerliliğini koruması için, tedbir kararının uygulanmasından itibaren iki hafta içinde esas hakkında dava açılması zorunluluğudur; aksi hâlde tedbir kendiliğinden kalkar.
Mahkeme kararına (ilama) veya kanunun ilam niteliğinde saydığı belgelere dayanan icra takibidir. Borçlunun itirazı kural olarak takibi durdurmaz.
Mahkeme kararı olmaksızın, para ve teminat alacakları için başlatılabilen genel icra takibidir. Borçlu 7 gün içinde itiraz ederse takip durur; alacaklı itirazın iptali veya kaldırılması yoluna başvurabilir.
Bir alacağın güvencesi olarak taşınmaz üzerinde kurulan rehin hakkıdır. Borç ödenmezse alacaklı, taşınmazın satılarak alacağının satış bedelinden karşılanmasını isteyebilir.
İş güvencesi kapsamındaki işçinin, iş sözleşmesinin geçerli bir sebep olmaksızın feshedilmesi hâlinde işine iadesini talep ettiği davadır. Dava öncesi arabuluculuk zorunludur; fesih bildiriminden itibaren 1 ay içinde başvurulmalıdır.
Haczedilen bir mal üzerinde üçüncü kişinin mülkiyet veya rehin hakkı iddia etmesi hâlinde açılan davadır; malın gerçekte kime ait olduğu bu davada çözülür.
Mahkemenin, kendi yargı çevresi dışında yapılması gereken bir işlemi (ör. başka ildeki tanığın dinlenmesi) o yerdeki mahkeme aracılığıyla yaptırmasıdır.
İlk derece mahkemesi kararlarına karşı başvurulan ikinci derece kanun yoludur. Bölge adliye mahkemeleri, kararı hem maddi olay hem hukuki yönden inceler; kararı kaldırıp yeniden hüküm kurabilir.
İlamsız icra takibine borçlunun itirazı üzerine duran takibi canlandırmak için alacaklının açtığı davadır. Alacaklı haklı çıkarsa borçlu, koşulları varsa alacağın %20'sinden az olmamak üzere icra inkâr tazminatına mahkûm edilir.
Tarafların, yargılama sırasında yapmış oldukları usul işlemlerini kısmen veya tamamen düzeltmesine imkân veren usul kurumudur; aynı davada kural olarak bir kez başvurulabilir.
Belirsiz alacak veya kısmi davada, bilirkişi raporuyla ortaya çıkan gerçek alacak tutarına ulaşmak için dava değerinin ıslahla yükseltilmesidir; uygulamada işçilik alacaklarında sıkça kullanılır.
Suç işlendiği şüphesiyle devlet adına Cumhuriyet savcısı tarafından açılan ceza davasıdır. Şikâyete bağlı suçlar dışında, mağdur şikâyetini geri alsa bile kamu davası kural olarak devam eder.
İstinaf veya temyiz incelemesinden geçmeksizin kesinleşen kararlardaki hukuka aykırılıkların, Adalet Bakanlığı'nın talebiyle Yargıtay tarafından bozulmasını sağlayan olağanüstü kanun yoludur.
Davalının, aynı mahkemede görülmekte olan davada davacıya karşı açtığı bağlantılı davadır (ör. boşanma davasına karşı boşanma ve tazminat talebi). İki dava birlikte görülür.
Belirli bir işin görülmesi veya malvarlığının yönetilmesi için mahkemece atanan kişidir; örneğin gaibin mallarının yönetimi veya şirket organlarının işleyemez hâle gelmesi durumlarında atanır.
Olağan kanun yollarının tükenmesi veya sürelerin geçmesiyle karara bağlanan uyuşmazlığın artık yeniden yargılama konusu yapılamamasıdır. Aynı konuda yeni dava, kesin hüküm nedeniyle reddedilir.
Kira bedelinin, emsal ve rayiç değerlere göre mahkemece belirlenmesi için açılan davadır; beş yıldan uzun süren kira ilişkilerinde bedelin rayice uyarlanması istenebilir.
En az bir yıl çalışmış işçiye; haklı fesih, emeklilik, askerlik gibi kanunda sayılan hâllerde, her tam yıl için 30 günlük giydirilmiş brüt ücret üzerinden (tavan sınırlı) ödenen tazminattır.
İddianamenin kabulüyle başlayıp hükmün kesinleşmesine kadar süren ceza yargılaması evresidir; duruşmalar bu evrede yapılır. Öncesindeki evre "soruşturma"dır.
Soruşturma sonunda dava açmak için yeterli şüphe veya delil bulunmaması hâlinde savcılıkça verilen karardır (takipsizlik). Karara karşı sulh ceza hâkimliğine itiraz edilebilir.
Boşanma sonrasında, evlilik içinde edinilen malların kural olarak yarı yarıya paylaşılması sürecidir (edinilmiş mallara katılma rejimi). Katılma alacağı için boşanmanın kesinleşmesinden itibaren 10 yıllık zamanaşımı işler.
Borçlu olmadığını düşünen kişinin, borcun bulunmadığının saptanması için açtığı davadır; icra takibinden önce veya sonra açılabilir. Takipten sonra açılırsa teminat karşılığında icranın durdurulması sağlanabilir.
Mirasçının, mirası kabul etmediğini ölümden itibaren kural olarak 3 ay içinde mahkemeye beyan etmesidir. Borca batık terekede miras, karine olarak reddedilmiş sayılabilir.
İşyerinde bir çalışana yönelik sistematik yıldırma, dışlama ve aşağılama davranışlarıdır. İşçiye haklı fesih ve manevi tazminat isteme hakkı verebilir; ispatta tanık, yazışma ve sağlık raporları önemlidir.
Ceza yargılamasında şüpheli veya sanığı savunan avukattır. Bazı hâllerde (alt sınırı 5 yıldan fazla hapis gerektiren suçlar, çocuklar vb.) müdafi bulunması zorunludur; talep hâlinde baro tarafından atanır.
Dava konusu edilen hak veya şeydir; davanın değerini ve bazı hallerde görevli mahkemeyi belirler.
Suçtan zarar gördüğü iddiasıyla şikâyette bulunan kişidir. Kovuşturmada davaya katılma talebi kabul edilirse "katılan (müdahil)" sıfatını alır.
Tarafların, üçüncü kişileri aldatmak amacıyla gerçek iradelerine uymayan görünürde bir işlem yapmalarıdır. Uygulamada en sık "muris muvazaası" (mirastan mal kaçırma amaçlı devirler) biçiminde görülür ve tapu iptali davasına konu olur.
Yasadan doğan bakım yükümlülüğünün parasal karşılığıdır. Boşanma sürecinde tedbir nafakası, sonrasında yoksulluk nafakası, çocuk için iştirak nafakası ve muhtaç yakınlar için yardım nafakası biçimlerinde karşımıza çıkar.
Paylı veya elbirliği mülkiyetindeki malın, paydaşlar anlaşamazsa mahkeme kararıyla aynen bölüşülmesi ya da satılarak bedelinin paylaştırılmasıdır; sulh hukuk mahkemesinde görülür.
Bir alacağın güvencesi olarak taşınır ya da taşınmaz mal üzerinde kurulan sınırlı ayni haktır. Borç ödenmezse alacaklı rehinli malın paraya çevrilmesini isteyebilir.
Hakkında kamu davası açılmış, yani iddianamesi kabul edilerek kovuşturma evresine geçilmiş kişidir. Soruşturma evresindeki kişi ise "şüpheli" olarak adlandırılır.
Kanunda sayılan bazı suçlarda; şüphelinin kabulüyle, savcının belirlediği yaptırımın mahkemece denetlenerek hükme bağlandığı hızlandırılmış yargılama usulüdür. Kabul edilmezse genel hükümlere göre yargılama yapılır.
Suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar süren evredir; savcılık yönetiminde deliller toplanır. Sonunda ya iddianame düzenlenir ya da kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir.
Kira uyuşmazlıkları, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti uyuşmazlıkları ve terekeye ilişkin bazı işler gibi kanunda sayılan dava ve işlere bakan hukuk mahkemesidir.
Soruşturma evresinde, suç şüphesi altında bulunan kişidir. Susma, müdafiden yararlanma ve delillerin toplanmasını isteme gibi hakları vardır.
Kiracının, kiralananı belirli bir tarihte boşaltmayı yazılı olarak üstlenmesidir. Geçerli bir taahhüde dayanan kiraya veren, süre sonunda icra yoluyla veya dava ile tahliye isteyebilir; taahhüdün kira sözleşmesinden sonra verilmiş olması gerekir.
Takas, karşılıklı ve muaccel para borçlarının birbirine sayışılarak sona erdirilmesi; mahsup ise bir alacaktan ödenen kısmın veya karşı alacağın düşülmesidir.
Uyuşmazlık konusu olay hakkında beş duyusuyla edindiği bilgiyi mahkemeye aktaran kişidir. Tanıklık kural olarak zorunludur; yakın akrabalık gibi hâllerde çekinme hakkı vardır. Yalan tanıklık suçtur.
Yolsuz, hukuka aykırı veya hatalı tapu kaydının düzeltilerek taşınmazın gerçek hak sahibi adına tesciline karar verilmesi için açılan davadır; taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir.
Yargı mercilerinin işlem ve belgelerinin, muhatabına kanunda öngörülen usulle resmî olarak bildirilmesidir. Süreler kural olarak tebliğle işlemeye başlar; usulsüz tebligat hak kayıplarına yol açabilir.
Kesinleşmiş bir mahkûmiyetten sonra kanunda öngörülen süre içinde yeniden suç işlenmesidir. Mükerrirler hakkında infaz koşulları ağırlaşır ve denetimli serbestlik uygulanır.
Borcun ifasında gecikmeye düşülmesidir. Borçlu temerrüde ihtar veya vadenin dolmasıyla düşer; temerrüt faizi ve gecikmeden doğan zararların tazmini sonuçlarını doğurur.
İstinaf incelemesinden geçen kararlara karşı, kanunda sayılan hallerde Yargıtay'a yapılan başvurudur. Yargıtay kararı yalnızca hukuka uygunluk yönünden denetler.
Miras bırakanın, saklı paylı mirasçıların (altsoy, ana-baba, eş) paylarını zedeleyen kazandırmalarının, saklı pay tamamlanıncaya kadar indirilmesi için açılan davadır.
Dava açıldıktan sonra mahkemenin dosya üzerinde yaptığı ilk incelemeyle düzenlediği; duruşma gününü, yapılacak işlemleri ve taraflara verilen süreleri gösteren tutanaktır.
Ölen kişinin devredilebilir tüm hak, alacak, borç ve mallarının bütünüdür. Tereke, mirasın paylaşılmasına kadar mirasçıların elbirliği mülkiyetindedir.
Kuvvetli suç şüphesi ve kaçma ya da delil karartma tehlikesi bulunan hâllerde hâkim kararıyla uygulanan en ağır koruma tedbiridir; bir ceza değildir. Tutukluluğa itiraz ve tahliye talebi her zaman mümkündür.
Soruşturulması şikâyete bağlı ve kanunda sayılan bazı suçlarda; mağdur ile şüphelinin, tarafsız bir uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşmasıdır. Uzlaşma sağlanırsa kamu davası açılmaz veya düşer.
Bir kişinin, kendisini temsil etmesi için avukata noter aracılığıyla verdiği yetki belgesidir. Boşanma ve tanıma-tenfiz gibi davalarda fotoğraflı ve özel yetkili vekâletname gerekir.
Ergin olmayan çocuğun bakımı, eğitimi, temsili ve mallarının yönetimi konusundaki ana-baba hak ve yükümlülüklerinin bütünüdür. Boşanmada velayet, çocuğun üstün yararına göre belirlenir; koşullar değişirse yeniden düzenlenebilir.
Kimlerin, hangi paylarla mirasçı olduğunu gösteren belgedir; sulh hukuk mahkemesinden veya noterden alınabilir. Bankadaki paranın çekilmesi ve tapu intikali için gereklidir.
Kesinleşmiş hükümdeki ağır hukuka aykırılıkların (sahte delil, yeni delil ortaya çıkması vb.) giderilmesi için başvurulan olağanüstü kanun yoludur; kesin hükmün istisnasıdır.
Haczedilen veya ihtilaflı malın, muhafazası için kendisine bırakıldığı güvenilir kişi ya da lisanslı depo işletmesidir. Yedieminlik yükümlülüğüne aykırılık suç oluşturur.
Bir hakkın istenebilirliğini veya cezanın infazını ortadan kaldıran sürelerdir. Alacaklarda genel zamanaşımı 10 yıl olup kira ve ücret gibi alacaklar 5 yıllık zamanaşımına tabidir; ceza hukukunda dava ve ceza zamanaşımı ayrı düzenlenmiştir.
Bir şey üzerindeki fiilî hâkimiyettir; mülkiyetten farklıdır. Zilyet, malı haksız elinden alanlara karşı kuvvet kullanma ve dava açma haklarına sahiptir.
Sitemizde, deneyiminizi iyileştirmek ve anonim ziyaret istatistikleri üretmek amacıyla çerezler kullanılmaktadır. Ayrıntılar için KVKK & Gizlilik sayfamızı inceleyebilirsiniz. KVKK & Gizlilik
